नमस्कार माझ्या लाडक्या मित्रांनो आणि मैत्रिणींनो! सध्या सोशल मीडिया, युट्यूब आणि व्हॉट्सॲपवर एक बातमी प्रचंड सुसाट व्हायरल होत आहे. ती म्हणजे—‘मुख्यमंत्री बाल आशीर्वाद योजना’ अंतर्गत सरकार अनाथ किंवा गरजू मुलांना महिन्याला ४,००० रुपये देत आहे. अनेक जण यावर व्हिडिओ बनवून फॉर्म भरण्याचे आवाहन करत आहेत.
पण लाडक्या भाऊ आणि बहिणींनो, सावधान! ही ‘मुख्यमंत्री बाल आशीर्वाद योजना’ संपूर्णपणे फेक (खोटी) आहे. महाराष्ट्र शासनामार्फत अशी कोणतीही योजना राबवली जात नाही. त्यामुळे अशा कोणत्याही भूलथापांना बळी पडू नका.
परंतु, शासनाची अगदी याच उद्देशासाठी चालवली जाणारी एक खरी आणि अधिकृत योजना आहे, जिचे नाव आहे—‘क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना’. या योजनेचा अधिकृत शासन निर्णय (GR) आमच्याकडे उपलब्ध असून, या अंतर्गत पात्र बालकांना दर महिन्याला ₹२,२५० चे अर्थसाहाय्य दिले जाते. आज आपण या खऱ्या योजनेची पात्रता, कागदपत्रे आणि अर्ज करण्याची पद्धत अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत!
क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना २०२६: मुख्य हायलाईट्स
| घटक | सविस्तर माहिती |
|---|---|
| योजनेचे अधिकृत नाव | क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना (जुने नाव: बाल संगोपन योजना) |
| विभाग | महिला व बालविकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| मासिक अनुदान | ₹ २,२५०/- प्रति महिना (पूर्वी हे अनुदान ₹१,१०० होते, कोविडनंतर यात वाढ करण्यात आली आहे) |
| पात्र वयोगट | ० ते १८ वर्षे |
| लाभाचा कालावधी | बालकाचे वय १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत |
योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
ज्या बालकांचे आई-वडील हयात नाहीत, जे अनाथ, निराश्रित, बेघर किंवा कौटुंबिक संकटामुळे संरक्षणास पात्र आहेत, अशा मुलांना बालसुधारगृहात किंवा संस्थेत टाकण्याऐवजी त्यांच्या हक्काच्या नातेवाईकांकडे (जसे की आजी-आजोबा, काका-काकू) कौटुंबिक वातावरणात वाढवता यावे, हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. सरकार ही रक्कम मुलांचे अन्न, वस्त्र, निवारा, शिक्षण आणि वैद्यकीय सुविधेसाठी संगोपन करणाऱ्या नातेवाईकाला देते.
कोणती बालके या योजनेसाठी पात्र आहेत? (Eligibility Criteria)
शासनाच्या सुधारित नियमांनुसार, खालील ९ प्रवर्गातील ० ते १८ वयोगटातील बालके या योजनेसाठी पात्र ठरतात:
१. पूर्णतः अनाथ बालके: ज्यांच्या आई-वडिलांचा मृत्यू झाला आहे किंवा ज्या पालकांचा पत्ता लागत नाही. २. एका पालकाचा मृत्यू झालेली बालके: आई किंवा वडिलांपैकी एकाचा मृत्यू झाला असेल, किंवा आई-वडिलांचा घटस्फोट झाला असेल, परितक्त्या किंवा अविवाहित मातांची मुले. 3. गंभीर आजारी पालकांची मुले: आई-वडील दीर्घकाळापासून रुग्णालयात दाखल आहेत, कुष्ठरोगी आहेत, किंवा एचआयव्ही (HIV) / कॅन्सरसारख्या दुर्धर आजाराने ग्रस्त आहेत. ४. कैद्यांची मुले: ज्यांचे पालक जन्मठेपेची किंवा दीर्घ मुदतीची शिक्षा तुरुंगात भोगत आहेत. ५. विशेष गरजा असलेली बालके: तीव्र मतिमंद, दिव्यांग (४०% पेक्षा जास्त अपंगत्व), किंवा गंभीर कुपोषित बालके. ६. कौटुंबिक हिंसाचाराने बाधित: कौटुंबिक वाद किंवा न्यायालयीन कटकटींमुळे संकटात सापडलेली मुले. ७. कामगार व रस्त्यावरील मुले: शाळेत न जाणारी, बालकामगार किंवा भिक्षेकरी गृहात दाखल असलेली बालके. ८. दोन्ही पालक दिव्यांग: ज्या बालकांचे आई आणि वडील दोघेही पूर्णतः दिव्यांग आहेत.
महत्त्वाचा नियम: सर्वसाधारणपणे एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त २ बालकांना या योजनेचा लाभ मिळतो. परंतु, कोविड-१९ मुळे अनाथ झालेल्या विशेष प्रकरणांमध्ये २ पेक्षा जास्त बालकांनाही लाभ देण्याबाबत शासनाने सवलत दिली आहे.
अर्जासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे (Important Documents)
जर तुमच्या गावात किंवा नात्यात अशी गरजू मुले असतील, तर त्यांचे खालील कागदपत्रे तयार ठेवा:
- रहिवासी दाखला: ग्रामसेवक/तलाठी (ग्रामीण भाग) किंवा नगरसेवक (शहरी भाग) यांच्याकडून घेतलेला दाखला.
- आधार कार्ड: बालक आणि त्याचा सांभाळ करणाऱ्या पालकांचे आधार कार्ड (बालक अगदी लहान असेल तर काही महिन्यांत आधार काढून जोडता येते).
- उत्पन्नाचा दाखला: संगोपन करणाऱ्या पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹ २.५ लाखांपेक्षा कमी असावे (तहसीलदार किंवा तलाठी कार्यालयाचा दाखला). दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) कुटुंबांना यात प्रथम प्राधान्य दिले जाते.
- मृत्यूचा दाखला: आई, वडील किंवा दोघांचा मृत्यू झाला असल्यास मृत्यूचे अधिकृत प्रमाणपत्र.
- घरासमोरील फोटो: बालक आणि सांभाळ करणारे पालक यांचा घरासमोर एकत्र काढलेला संयुक्त फोटो.
- शाळेचा दाखला / बोनाफाइड: ३ ते १८ वयोगटातील मुलांसाठी शाळेचे बोनाफाइड प्रमाणपत्र (गुणपत्रकाऐवजी बोनाफाइड जोडणे सोयीचे पडेल).
- बँक पासबुक: बालकाचे किंवा पालकांचे बँक खाते पासबुक झेरॉक्स (सिंगल किंवा जॉइंट दोन्ही चालेल).
- हमीपत्र: दोन्ही पालकांव्यतिरिक्त इतर नातेवाईक सांभाळ करत असल्यास त्यांचे हमीपत्र.
अर्ज कसा आणि कुठे करायचा?
हा अर्ज पूर्णपणे ऑफलाईन पद्धतीने भरून द्यावा लागतो. अर्जाचा नमुना आणि त्याची पीडीएफ (PDF) तुम्ही खालील अधिकृत कार्यालयांतून मिळवू शकता:
- अर्ज कुठे मिळेल / जमा कुठे करावा? १. तुमच्या गावातील अंगणवाडी सेविका यांच्याकडे. २. तालुक्यातील बालविकास प्रकल्प अधिकारी (CDPO) कार्यालय (नागरी/ग्रामीण/आदिवासी). ३. जिल्हा स्तरावरील महिला व बालविकास अधिकारी कार्यालय. ४. जिल्हा परिषदेचे जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी.
अर्ज भरताना घ्यावयाची काळजी: अर्जामध्ये बालकाचे नाव, जन्मतारीख, बँक खाते क्रमांक, आयएफएससी (IFSC) कोड आणि अनाथ/निराश्रित वर्गवारी स्पष्टपणे भरावी. अर्जाच्या शेवटी दिलेला ‘बाल कल्याण समितीचा अभिप्राय’ किंवा ‘मंजुरी आदेश क्रमांक’ हा रकाना उमेदवारांनी भरायचा नाही, तो अधिकारी वर्ग भरतील.
निष्कर्ष आणि आमचा प्रामाणिक सल्ला
मित्रांनो, सोशल मीडियावरील फेक योजनांच्या फॉर्मच्या मागे लागून स्वतःची फसवणूक करून घेऊ नका. त्याऐवजी, मुख्य ‘क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजनेचा’ फॉर्म भरा, जेणेकरून अनाथ आणि गरजू बालकांना खरोखर दर महिन्याला ₹२,२५० रुपयांचा हक्काचा आधार मिळेल.